امام حسین علیه السلام درپاسخ به مروان حکم که با ظاهر سازی از امام می خواهد تا با یزید بیعت کند فرمود: «اِنَا للَّهِ وَاَنّا اِلَیْهِ راجِعُون وَعَلَی اْلإسْلامِ السَلامُ اِذا بُلِیَتِ اْلاُمَّةُ بِراعٍ مِثْل یَزیدَ وَلَقَدْ سَمِعْتُ جَدِّی رَسُولَ اللَّه صلی الله علیه وآله وسلم یَقُولُ: اَلْخِلافَةُ مُحَرَّمَةٌ عَلی الِ ابی سُفْیان فَاِذا رَاَیْتُمْ مَعاوِیَة عَلی مِنْبَرِی فَابْقَرُوا بَطْنَهُ وَقَدرَآهُ اَهْلُ الْمَدِینَة عَلَی الْمِنْبرِ فَلَمْ یَبْقَرُوا فَابْتَلاهُمُ اللَّه بِیَزِیدَ الْفاسِقِ»

بنابه نقل صاحب لهوف و مورخان دیگر، صبح همان شبی که استاندار مدینه حسین بن علی علیهما السلام را برای بیعت احضار کرده بود در بیرون منزل، مروان بن حکم را دید، مروان عرضه داشت: یا اباعبداللَّه! من خیرخواه تو هستم و پیشنهادی به تو دارم که اگر قبول کنی به خیر و صلاح شماست.
امام علیه السلام فرمود: پیشنهاد تو چیست؟ عرضه داشت: همانگونه که دیشب در مجلس ولید بن عتبه مطرح گردید شما با یزید بیعت کنید که این کار به نفع دین و دنیای شما است.

امام علیه السلام فرمود: «اینک باید فاتحه اسلام را خواند که مسلمانان به فرمانروایی مانند یزید گرفتار شده اند. آری من از جدم رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم که می فرمود: خلافت بر خاندان ابوسفیان حرام است و اگر روزی معاویه را بر بالای منبر من دیدید بکشید، ولی مردم مدینه او را بر منبر پیامبر دیدند و نکشتند واینک خداوند آنان را به یزید فاسق (و بدتر از معاویه) مبتلا و گرفتار نموده است.»

از این فراز سخن حسین بن علی ع معلوم می گردد آن حضرت از مدینه و از روزهای اول حکومت یزید موضع خویش را در مقابل حکومت او که عبارت از مبارزه و مقاومت مثبت است مشخص و با صراحت کامل بیان نموده وتا آخر نیز همین موضوع را ادامه داده است.

ولی مناسب است دراینجا به یک موضوع کلی و اساسی درمورد نقش متمایز و مختلف ائمه هدی ع در مقابله و مبارزه با جباران و ستمگران اشاره شود:

مقاومت دربرابر ستم و مبارزه با حکومتهای باطل اختصاص به حسین بن علی ع ندارد. بلکه همه ائمه هدی و پیشوایان که «علت مبقیه» و نیروی حفاظت و پاسداری اسلام هستند درعصر خود چنین مقاومت و مبارزه ای داشته و آن را رهبری می کردند. منتهی امامان و پیشوایان ما در مقابله و رویارویی مخالفان خود که اسلام را ملعبه خویش قرار داده بودند نسبت به شرایط و اوضاع دونقش متمایز ومختلف ایفاء می نمودند: نقش مقاومت مثبت و نقش مقاومت منفی

 

مقاومت منفی:

در مواردی که شرایط حاکم بر اجتماع به گونه ای بوده که مبارزه و رویارویی با نیروی منسجم و حساب شده دشمن از طرفی به شکست قطعی و ازبین رفتن نیروها گردیده و از طرف دیگر دراثر همین جو حاکم هیچ نفعی ولو در دراز مدت برای اسلام نداشت وبلکه منجر به تثبیت و تحکیم قدرت و سلزه همه جانبه دشمن می گردید. در این شرایط ائمه هدی ع بجای مبارزه مثبت، نقش مبارزه و مقاومت منفی را ایفاء می کردند یعنی درعین اینکه از اقدام انقلابی و مبارزه با شمشیر خودداری می نمودند عملا با دستگاههای جبار در نبرد و مبارزه پیگیر بودند و همین مبارزه ها بود که به فشار و سلب آزادی و به زندانی و مسموم شدن و بالاخره به شهادت آنان منجر می گردید.

مبارزه منفی به معنای مبارزه مسالمت آمیز و مقاومت در برابر نیروهای خصم بدون خشونت است. از آن جا که مبارزه مثبت و قهرآمیز نیاز به وسائل گوناگون دارد و همواره با صرف نیرو و تلفات مالی و جانی همراه است معمول عاقبت اندیشان و عقل گرایان تا کارد به استخوان نرسد به این گونه مبارزه روی نمی آورند.

با مراجعه به متون اسلامی و سیره بزرگان دین در می یابیم که این روش نه به طور مطلق بلکه به عنوان مراحلی از مبارزه با گناه و منکر و جهاد پذیرفته شده است.

 

مقاومت منفی از نگاه قرآن

در قرآن کریم اعراض از گناهکاران و عدم شرکت در مجالس آنان وسیله ای برای مبارزه با گناه یاد شده است.

واذا رایت الذین یخوضون فی آیاتنا فاعرض عنهم حتی یخوضوا فی حدیث غیره (انعام /68)

چون کسانی را ببینی که درباره آیات ما سخن به ناسزا گوینداز آنان روی برتاب تا به سخن دیگر بپردازند.

مسلما اعراض و عدم مجالست و دوری در مرحله ای در رشد و هدایت گناهکار و توبه وی موثر است.

 

مقاومت منفی در سیره پیامبر اکرم ص

در سیره پیامبر (ص) نیز مبارزه منفی دیده می شوداز جمله: در جنگ تبوک به دلیل سختی راه و مشکلات جنگ سه نفراز مسلمانان از همراهی با پیامبر (ص) تخلف کردند و بسترهای راحت را بر گرما و شدائد نبرد ترجیح دادند.

پیامبراکرم (ص) برای تنبیه آنان دستور داد: لاتکلمن احدا من هولاءالثلاثه ... واعتزل المسلمون کلام اولئک النفرالثلاثه (سیره ابن هاشم ج 4.181.)

هیچ کس بااین سه نفر سخن نگوید. مسلمانان نیزاز سخن گفتن با آنان خودداری کردند.

این وحدت همگانی به گونه ای بود که خویشاوندان و زنان و کودکان متخلفین نیزاز معاشرت با آنان خودداری کردند و چنان وضعیتی برای ایشان پیش آمد که به تعبیر قرآن: وعلی الثلاثه الذین خلفوا حتی اذا ضاقت علیهم الارض بمارحیت و ضاقت علیهم النفسهم (توبه/118)

زمین بااین گستردگی بر متخلفان تنگ شد و خود نیز بر خود مشکل آمدند. نتیجه این شد که گناهکاران توبه کردند و دیگران عبرت آموختند.

در حوزه خارجی آن گاه که بیم توطئه و دگرگونی هویت فرهنگی مسلمان می رود خداوند به مسلمانان دستور می دهد: یا ایها الذین آمنوا لاتتخذوا عدوی و عدوکم اولیاء (ممتحنه/1)

ای مومنان! دشمن من و دشمن خود را دوست مگیرید.

 

مقاومت منفی در سیره ائمه (ع)

از مظاهر و نمودهای مقاومت منفی پیشوایان ما تحریم و قدغن نمودن هر نوع وابستگی و گرایش و همکاری با دستگاه خلافت بود که حتی طرح شکایت و دادخواهی از محاکم قضایی و حقوقی وابسته به دستگاه خلافت از سوی ائمه تحریم شده بود. ائمه (ع) در برابر حکمان جور همواره پیروان خود را به ترک همراهی دعوت می کردند. از جمله: من تحاکم الیهم فی حق او باطل فانما تحاکم الی الطاغوت (الکافی / ط اسلامیه/ج 1/ص 67)

هر کس حکمیت و قضاوت به سوی آنان برد چه در حق و چه در باطل گویا به سوی طاغوت به دادرسی رفته است.

امیرالمومنین (ع) نیزاین تباعد و مبارزه منفی را اولین مرحله مبارزه توصیف کرده است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع أَدْنَى الْإِنْكَارِ أَنْ تَلْقَى أَهْلَ الْمَعَاصِي بِوُجُوهٍ مُكْفَهِرَّة

 پائین درجه مبارزه با گناه این است که: با صاحبان گناه با صورتهای عبوس روبه رو شوید. (وسائل الشیعه/16/ص 143 30 جلدی /چاپ اول /مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏ /1409)

از جمله نمونه های دیگر این مبارزه منفی گفتگویی است که حضرت موسی بن جعفر ع با «صفوان جمال» که شترهای خود را به درباریان هارون الرشید آنهم برای سفر حج کرایه داده بود میباشد که آن حضرت، صفوان را از این عمل شدیدا نهی نمود و ام نیز طبق دستور امام تا آنجا پیش رفت که قبل از وقت همه شترهای خود را یکجا فروخت... (مکاسب شیخ انصاری فصل حرمت معاونت به ظالمان)

 

فتوای میرزا مبارزه منفی

در تاریخ سیاسی مسلمانان بالاخص در فرهنگ شیعه به لحاظ وضعیت اجتماعی خاصی که بر آن حاکم بوداین شیوه مبارزه بسیار دیده می شد. فتوای میرزای شیرازی بر ترک استعمال و خرید و فروش تنباکواز بارزترین نمونه مقاومت منفی در برابراستبداد داخلی واستعمار بریتانیاست. البته این فتوا دراعتراض به قرارداد رژی و بی اثر بودن آن صورت گرفت. این حکم چنان نفوذ پیدا کرد که همه اصناف مردم با هر فکر و نظری براین نقطه متفق و همداستان شدند. فتوا به سرعت گسترش یافت به گونه ای که دراندک زمانی قلیانها و وسایل و ابزاراستعمال دخانیت جمع شد. این حرکت و مبارزه منفی چنان باشکوه بود که یهود و نصاری به اقیانوس بی کرانه ملت ایران پیوستند و ترک دخانیات کردند.

[مردم هم اطاعت کرده و نمی کشند. این خود یک شورش و نافرمانی ساکت و پنهان است] (پیکار پیروز تنباکو نهاوندیان.66)

نقش مقاومت منفی علاوه براینکه موجب تضعیف قدرت حکومت می شد و تعدادی از عناصر و مهره ها از همکاری با دستگاه خلافت امتناع می ورزیدند خود سندی بود برضد رژیم و نا مشروع بودن تصدی حکومت را نشان می داد و درواقع موضع گیری منفی ائمه هدی مایه آگاهی توده ها نسبت به ماهیت خلفاء و مقدمه ای برای مقاوتها و مبارزه مثبت با آنان بود.

مبارزه مثبت

در مواردی که مبارزه مثبت طبق شرایط واوضاع ولو در درازمدت مفید و ثمر بخش بود ائمه هدی ع قدم به میدان مبارزه گذاشته نه تنها سکوت نکرده بلکه مقاومت منفی را درمقابل حکام جنایتکار بزرگترین گناه و بقول امیر المومنین ع «کفر بما أنزل الله» تلقی می نمودند.

بارزترین شکل هردونوع مبارزه درروش و عملکرد حسین بن علی ع ظاهر گردید زیرا آن حضرت دردوران ده ساله (از سال 50 تا 60 هجری و فاصله شهادت امام مجتبی ع تا هلاکت معاویه) مانند برخی از امامان طبق شرایط و اوضاع همان روش مقاومت منفی را درپیش گرفت ولی پس از هلاکت معاویه که شرایط برای مبارزه مثبت بوجود آمد آنحضرت نیز بدون کوچکترین تامل و با وجود مخالفت شدید همه دوستان و اقوام خویش این مبارزه را آغاز ودر مقابله با یزید موضع مثبت و انقلابی خویش را آشکار کرد و با یارانی اندک و بی وفایی اکثر مردم و تزلزل و ترس توده ها که امام به همه اینها آگاهی داشت راهی را انتخاب کرد که فرجامش شهادت بود ودراین راه گرچه پیکرش هدف تیرها و نیزه ها و شمشیرها قرار گرفت وتنش لگدمال سم اسبان شد ولی شرایط طوری نبود که این خون پاک به هدر برود و دستگاه تبلیغاتی بنی امیه با تلاش فراوان خود بتواند آن را لوث کند.

پیشنهاد خرید لوح فشرده

پیشنهاد خرید لوح فشرده
عنوان (*)
ورودی نامعتبر
تولید کننده (*)
ورودی نامعتبر
منتشرکننده
ورودی نامعتبر

پیشنهاد خرید کتاب

پیشنهاد خرید کتاب
نام کتاب (*)
ورودی نامعتبر
نویسنده (*)
ورودی نامعتبر
انتشارات
ورودی نامعتبر

ساعت کار کتابخانه

شنبه تا چهارشنبه : 7:30 الی 16

 پنج شنبه : 7:30 الی 13

 


 

 تلفن تماس : 33226732 - 028

 نمابر : 33225065 - 028